İnsanlara öncülük etmek için yanlarında yürü; çünkü en iyi liderler, varlıkları hissedilmeyenlerdir. Daha az iyisi, insanların hayran olup övdükleridir. Daha da az iyisi, insanların korktukları ve hiç iyi olmayan, insanların nefret ettikleridir. En iyi liderlerin işi tamam olduğunda insanların diyecekleri şey şudur: "Bunu biz yaptık." Leo-Tsu (1)

Şu sıralar en sık duyduğumuz cümlelerden biri: "Bu ülkenin iyi liderlere, iyi yöneticilere ihtiyacı var."; iyi yönetime duyulan ihtiyaç en çok da kriz zamanında duyuluyor. Bu dönemlerde 'iyi' yöneticiler vizyonları, yönlendirme, motive etme yetkinlikleri ve sakinleştirici yapılarıyla öne çıkıyorlar. Liderlik ve yönetim becerileri ile ilgili yapılan bir çok araştırma bulgularına göre; kendini geliştirmeye açık olma, her alanda, ama özellikle yönetici olunan sektörde, yenilikleri takip etme, sorgulamaya ve değişime açık olma, bilgi paylaşımına önem verme ve her çalışana özel ilgi gösterme öne çıkan başlıklar. Bu sonuncu başlık kanımca yeni yöneticinin en belirgin özelliklerinden biri olmalı. Niye mi?

Bilişim Çalışanı ve Bilişim Yöneticileri: CISN'in bir önceki sayısında bilişim personelinin temel bir kaç özelliğinden bahsetmiştik. Bilişimcilerin çoğunlukla iyi eğitimli, teknoloji ile uğraşmayı yaşamak için bir araç değil çoğunlukla bir amaç olarak gören, teknolojinin sürekli yenilenen ve hızlanan doğasına ayak uydururken diğer insanların, kurumların ve kuralların durağanlığına ve yavaşlığına çoğu zaman tepki duyan insanlar olduğunu yazmıştık. Bu çalışanlarla 'varlığınızı hissettirmeden yanlarında yürümek' gerçekten zor. Bırakın yürümeyi onlara yetişmek için koşmanız gerekiyor. Aynen bir orkestra şefi gibi, tek başlarına dahi harikalar yaratan bu 'müzisyenleri', tek bir eseri, belli kurallar içinde çalmaları için koordine etmeniz, viyolonsel çalmayı bilmeseniz de, viyolonselin tüm orkestra içindeki yerini, görevini, bütüne katkısını özümsemiş olmanız gerekiyor.

Borusan Flarmoni Orkestrası Şefi Gürer Aykal başarılı bir orkestra yöneticisini şöyle tanımlıyor: "...Bir şef ekibinden iyi performans bekliyorsa kendisinin de en az onlar kadar iyi olması gerekir. Bu durum şirket yöneticileri için de geçerli. Bir yöneticinin çalışanların görev ve sorumlulukları ile ilgili çok geniş bilgiye sahip olması gerekiyor...[Orkestra içinde] her üye kendi müzik dünyasını yansıtır. Burada orkestra şefine büyük görev düşer." (2)

Çalışanla yakın iletişim ve samimi ilişki kurmak iyi yönetici özelliklerinin olmazsa olmazları arasındadır. Bu yönde belirtilen yönetim tekniklerinden biri "Yürüyerek Yönetmek", bir diğeri ise "T-Biçimli Yönetici" olmaktır. Yürü ve yönet tekniğinin temelini yöneticinin ofisinden çıkıp kurum içinde dolaşması, çalışanlara ilgi göstermesi oluşturuyor. T-biçimli yöneticilerse deneyimlerini, bilgilerini ve fikirlerini tüm kurum içinde paylaşırken (T'nin yatay çizgisi) bir yandan da kendi departmanlarının performanslarını geliştirmeye kendilerini adıyorlar (T'nin dikey çizgisi). Tüm kurum içinde hem yatay hem dikey iletişimi arttırmak hiç kolay değil ama nasıl yetkin bir orkestra şefi karşısındaki tüm müzisyenleri yönlendirirken arkasındaki seyirciyi de bu bütüne katabiliyorsa, bir şirket yöneticisi de kurum içinde bu uyumu sağlayabilmelidir. Genel yönetim becerilerinin yanında, İnsan Kaynakları yöneticilerinde bir takım diğer bilgi becerilerin de bulunması gerekiyor.

Bilişim Sektöründe İnsan Kaynakları (İK) Yöneticisi Olma: Kurumların bir çoğunda İK Departmanları işe alma ve yerleştirme, eğitim, ücret yönetimi, performans ölçme ve değerlendirme gibi tümüyle çalışanları ilgilendiren bir çok alanda belirleyici ve yönlendirici konumda bulunuyor. Bilişim sektöründe nitelikli elemana duyulan ihtiyaç göz önüne alındığında bu elemanları bulmak ve elde tutmak başlı başına bir 'üstün başarı' olabiliyor. Bu nedenle İK Yöneticilerine, bu elemanların görev tanımlarını, eğitim ve kariyer planlarını yapmak ve bu konuda diğer departman yöneticilerine yardımcı olmak için önemli görevler düşüyor. Bilişim personeli sadece yarattığı katma değerin karşılığı yüksek maaşları değil aynı zamanda kapsamlı eğitim, iyi çalışma koşulları (yazılım-donanım imkanları), esnek çalışma saatleri ve rahat giyim kuşam ve kurallarla sınırlanmamış iş alanları istiyorlar.

Bilişim sektöründeki değişikliklerin de İK yönetimi üzerinde önemli etkileri bulunuyor. 100 personele karşılık bir İK çalışanı oranı yerini 150'ye 1'e bırakıyor. Bunu sağlayan en büyük etmen web teknolojisindeki gelişmeler. Bu inceltilmiş İK modelinde vakit alan bir çok idari ve rutin iş artık web tabanlı sistemlerde çok daha hızlı ve etkin bir şekilde çözümleniyor. Örneğin personel özlük bilgilerinin tutulduğu kalın ve tozlu dosyaların yerini web tabanlı, sorgulamalara ve ihtiyaçlar doğrultusunda yeni moduller eklemeye uygun otomasyon sistemleri alıyor. Artık işe alma, kurum içi bilgi aktarımı yapma, İK bilgi sistemi oluşturma gibi bir çok İK fonksiyonu intranetler ve/veya web tabanlı sistemler üzerinden yapılabiliyor. Bu da İK'nın iş gücü planlama, ücret/performans yönetimi gibi stratejik fonksiyonlarının öne çıkmasını sağlayacak gibi gözüküyor.

Türkiye'de Yönetici Olmak Üzerine Bir Not: Türk kültürüne uyumluluk gösteren liderlik tipleri ile ilgili yapılan bir araştırma (4) Türkiye'de en sık rastlanan liderlik tipinin paternalist (babacan) ve otokratik özellikler olduğunu ortaya koymakta. Bu 'babacan' yönetici çalışanlara bir ağabey ve yol gösterici konumdayken çalışanların da yöneticiye bağlılıklarının yüksek olması, yükümlülüklerini yerine getirmeleri bekleniyor.

İK yöneticilerinin çoğunun bayan olmasını da bu paralel de düşünebilir miyiz dersiniz? Dertleşilen, sorun çözen ve yakın olan bir anne?

Referanslar:
1. ODTÜ İşletme Topluluğu Glokal Dergisi, Bahar 2001, sayı 10, syf.18
2. Hürriyet Gazetesi, İnsan Kaynakları Eki, 9 Aralık 2001, sayı:322
3. Hansen M. ve Oetinger B. "Introducing T-shaped Managers: Knowledge Manager's Next Generation", Harward Business Review, 2001
4. Aycan Z. (editör) "Türkiye'de Yönetim, Liderlik ve İnsan Kaynakları Uygulamaları", Türk Psikologlar Derneği Yayınları, 2000

Kaynaklar:
1. Capital Dergisi, Mayıs 2001, sayı:5
2. Wilson T. "Web Powered HR", Internet Week, sayı: 852, yıl:2001
3. Ambler S. "Some Helpful tips for Human Resource Specialists", Computing Canada, sayı: 22, yıl:1997